Chia thu nhập thành ba phần – 50% cho nhu cầu thiết yếu, 30% cho mong muốn và 20% cho tiết kiệm – giúp kiểm soát chi tiêu mà vẫn tạo nền tảng tài chính ổn định lâu dài.
Quy tắc 50/30/20 là gì?
Quy tắc 50/30/20 là phương pháp lập ngân sách bằng cách chia chi tiêu thành ba hạng mục. Nguyên tắc này được phổ biến bởi chuyên gia phá sản, chính trị gia người Mỹ Elizabeth Warren và con gái bà là Amelia Warren Tyagi – một giám đốc điều hành doanh nghiệp.
Cách phân bổ như sau:
– 50% thu nhập dành cho nhu cầu thiết yếu như tiền nhà, ăn uống, đi lại, chăm sóc con cái và các chi phí bắt buộc khác.
– 30% thu nhập dành cho mong muốn cá nhân, gồm du lịch, ăn ngoài, giải trí và các sản phẩm mang tính thưởng thức.
– 20% thu nhập hướng tới mục tiêu tài chính, gồm trả nợ, tiết kiệm và đầu tư.
Cách lập ngân sách theo quy tắc 50/30/20
Để áp dụng quy tắc 50/30/20, trước tiên bạn cần tính thu nhập sau thuế. Từ đó, phân bổ 50% cho các nhu cầu thiết yếu, 30% cho mong muốn cá nhân và 20% cho tiết kiệm hoặc trả nợ.
Bước 1: Tính thu nhập sau thuế
Thu nhập sau thuế là phần tiền còn lại sau khi người sử dụng lao động khấu trừ thuế, các khoản đóng bảo hiểm việc làm. Với người làm công ăn lương, nếu doanh nghiệp trích trước khoản đóng bảo hiểm, bạn cần cộng lại khoản này vì chúng thuộc nhóm chi tiêu thiết yếu. Với người tự kinh doanh, thu nhập sau thuế được tính bằng doanh thu trừ chi phí hoạt động và phần tiền dành ra để nộp thuế. Lý tưởng nhất, bạn nên nộp thuế theo quý để tránh dồn gánh nặng vào cuối năm.
Nếu bạn và bạn đời dùng chung quỹ tài chính, hãy cộng thu nhập sau thuế của cả hai để lập ngân sách chung cho gia đình.
Mô phỏng quy tắc 50-30-20 theo các nhu cầu chi tiêu và tiết kiệm. Đồ hoạ: The Balance. Việt hoá: Tiến Thành
Bước 2: Giới hạn nhóm ‘nhu cầu’ trong 50% thu nhập
Ở bước này, mục tiêu là giữ chi phí thiết yếu dưới 50% thu nhập sau thuế. Đây là những khoản buộc phải chi để duy trì cuộc sống hằng ngày, gồm tiền thuê nhà hoặc trả góp, chi phí đi lại, bảo hiểm, tiền ăn uống – nhu yếu phẩm, điện nước, điện thoại, quần áo cơ bản và khoản trả nợ tối thiểu. Việc phân biệt giữa “nhu cầu” và “mong muốn” đôi khi cần cân nhắc, nhưng theo nguyên tắc, nhóm này chỉ nên bao gồm những thứ thật sự không thể thiếu.
Bước 3: Giới hạn khoản ‘mong muốn cá nhân’ ở mức tối đa 30% thu nhập
Đây là những chi tiêu không thật sự cần thiết và bạn hoàn toàn có thể cắt giảm mà không ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống. Nhóm này thường gồm các dịch vụ, tiện ích hoặc món đồ mang tính hưởng thụ như: ăn ngoài, mua sắm quần áo hàng hiệu, đi du lịch, nâng cấp gói điện thoại, làm đẹp, mua thiết bị – đồ chơi mới… Giữ mức chi tiêu cho các mong muốn trong giới hạn giúp bạn kiểm soát ngân sách tốt hơn và ưu tiên những mục tiêu tài chính quan trọng.
Bước 4: Dành 20% thu nhập sau thuế cho trả nợ và tiết kiệm
Phần này bao gồm xây dựng quỹ khẩn cấp, ưu tiên đạt mức đủ chi trả 3-6 tháng sinh hoạt phí. Khi đã có khoản dự phòng, bạn dùng nguồn tiền này để giảm dần các khoản nợ, đặc biệt là nợ thẻ tín dụng vốn phát sinh lãi cao.
Khi nợ ngắn hạn đã được xử lý (không tính khoản vay mua nhà, mua xe), hãy tiếp tục duy trì tỷ lệ 20% này cho tiết kiệm và đầu tư, thay vì chuyển sang chi tiêu tùy hứng. Đây là nền tảng giúp củng cố tài chính dài hạn và tạo sự ổn định bền vững.
Bước 5: Kiên trì thực hiện
Quan trọng nhất trong bất kỳ kế hoạch chi tiêu nào là phải tuân thủ. Một ngân sách chỉ phát huy hiệu quả khi bạn thực sự làm theo nó.
Cách đơn giản nhất để giữ kỷ luật là tách tiền ngay khi nhận lương: thanh toán trước các khoản thiết yếu (50% thu nhập) và phần tiết kiệm – trả nợ (20%). Phần còn lại dành cho những nhu cầu mong muốn, và bạn cũng không nhất thiết phải dùng hết.
Ưu điểm của phương pháp 50/30/20
Bạn không nhất thiết phải tuân thủ tuyệt đối các tỷ lệ này, nhưng có thể xem chúng như nguyên tắc để định hướng. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt cao, đặc biệt ở các đô thị lớn, tỷ lệ 50/30/20 có thể linh hoạt điều chỉnh, miễn là không bị phá vỡ hoàn toàn.
Điểm mạnh của quy tắc 50/30/20 nằm ở sự đơn giản. Người áp dụng không cần bảng tính phức tạp hay công cụ tài chính tinh vi, nhờ đó dễ duy trì thói quen hơn. Đây cũng được xem là lựa chọn phù hợp cho những ai mới bắt đầu lập ngân sách cá nhân.
Cách phân bổ này cũng cho phép bạn linh hoạt. Chẳng hạn, nếu sống ở nơi có chi phí đắt đỏ, khoản “nhu cầu thiết yếu” có thể chiếm 55% thu nhập, đồng thời giảm “mong muốn cá nhân” xuống 25%. Điều quan trọng là coi nhu cầu và mong muốn như giới hạn tối đa, còn khoản tiết kiệm là mục tiêu tối thiểu. Nếu chi cho nhu cầu vượt 50%, cần tìm cách cắt giảm. Nếu phần mong muốn vượt 30%, hãy tiết chế lại.
Trong khi đó, khoản tiết kiệm không có trần. Nếu bạn tiết kiệm hơn 20%, đó là tín hiệu tích cực. Với những người đang gánh khoản nợ lớn, có thể chuyển bớt tiền từ nhóm “mong muốn” sang tiết kiệm để trả nợ nhanh hơn và giảm chi phí lãi.
