Từ 9 đến 32 tuổi là giai đoạn vị thành niên; sau 32 tuổi, não bước vào giai đoạn trưởng thành; sau 66 tuổi là lão hóa sớm và từ 83 tuổi là lão hóa muộn.
“Não bộ liên tục tái cấu trúc suốt đời. Nó luôn tăng cường hoặc làm yếu các kết nối, và quá trình này không diễn ra theo một khuôn mẫu ổn định mà gồm nhiều dao động và các giai đoạn tái tổ chức khác nhau”, Tiến sĩ Alexa Mousley, trưởng nhóm nghiên cứu Đại học Cambridge ở Anh, nói với BBC hôm 25/11. Ông cho biết thêm những thay đổi này có thể xuất hiện ở các độ tuổi khác nhau tùy từng người.
Nghiên cứu của Mousley, được công bố trên tạp chí Nature Communications, cho thấy giai đoạn đầu tiên của não bộ – được gọi là “bộ não thời thơ ấu” – kéo dài đến 9 tuổi. Trong thời gian này, não bộ con người được xác định bởi “sự củng cố mạng lưới”, trong đó các khớp thần kinh được thu nhỏ và kết nối lại.
Sau 9 tuổi, não bước vào giai đoạn vị thành niên, kéo dài đến đầu tuổi 30. Theo nghiên cứu, trong thời gian này, “chất trắng” tiếp tục phát triển về thể tích trong não, và “sự tổ chức các mạng lưới giao tiếp của não bộ ngày càng hoàn thiện”.
Đây cũng là thời điểm não bộ trải qua một trong những thay đổi lớn nhất trong cuộc đời một người.
“Khi con người khoảng 32 tuổi, chúng tôi thấy những thay đổi rõ rệt nhất về kết nối thần kinh và sự dịch chuyển lớn nhất trong toàn bộ quá trình phát triển, so với các bước ngoặt khác”, Mousley nói. “Mặc dù tuổi dậy thì là một khởi đầu rõ ràng, việc xác định thời điểm kết thúc của tuổi vị thành niên lại khó khăn hơn nhiều về mặt khoa học. Chỉ dựa trên kiến trúc thần kinh, chúng tôi phát hiện ra những thay đổi giống như tuổi vị thành niên trong cấu trúc não bộ kết thúc vào khoảng đầu những năm 30”.
Ảnh: Tom Werner
Sau 32 tuổi, não bộ của một người bước vào giai đoạn trưởng thành, được coi là “giai đoạn dài nhất” của não bộ. Trong giai đoạn này, cấu trúc não bộ ổn định, dẫn đến giai đoạn không có “bước ngoặt lớn” nào về khả năng nhận thức hay đặc điểm tính cách.
Giai đoạn này kéo dài đến khoảng 66 tuổi, khi não bộ bước vào thời kỳ lão hóa sớm. Trong thời gian này, theo Mousley, có một quá trình tái tổ chức mạng lưới não dần dần, đồng thời kết nối giảm dần khi chất trắng bắt đầu thoái hóa.
“Đây là độ tuổi mà mọi người phải đối mặt với nguy cơ cao mắc nhiều tình trạng sức khỏe có thể ảnh hưởng đến não, chẳng hạn như tăng huyết áp”, bà cho biết thêm.
Bước ngoặt cuối cùng của não bộ xảy ra vào khoảng 83 tuổi, khi con người bước vào giai đoạn lão hóa muộn của não. Nghiên cứu lưu ý rằng “dữ liệu cho giai đoạn này còn hạn chế”, nhưng cũng cho biết trong thời kỳ cuối cùng này, kết nối não giảm mạnh hơn nữa, đồng thời con người phải dựa nhiều hơn vào một số vùng nhất định.
“Nhiều rối loạn phát triển thần kinh, sức khỏe tâm thần và các bệnh lý thần kinh có liên quan đến cách não bộ được kết nối. Thật vậy, sự khác biệt trong kết nối não bộ dự báo những khó khăn về sự chú ý, ngôn ngữ, trí nhớ và rất nhiều hành vi khác nhau”, tác giả chính Duncan Astle, Giáo sư Tin học Thần kinh tại Cambridge, cho biết thêm.
Astle cũng lưu ý rằng thông tin này sẽ giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về hành trình phát triển của não bộ trong suốt cuộc đời con người, và tại sao nó hoạt động theo cách đó.
Ông nói thêm: “Hiểu rằng hành trình cấu trúc của não không diễn ra theo tiến trình ổn định mà gồm một vài bước ngoặt lớn, sẽ giúp chúng ta xác định thời điểm và cách thức kết nối não dễ bị gián đoạn”.
